ตะคริว เกิดจากการที่กล้ามเนื้อมัดหนึ่งหรือหลายมัดเกิดการหดตัวกะทันหัน ทำให้รู้สึกปวดจี๊ดและมักรุนแรง ซึ่งอาจเกิดจากการที่ออกกำลังกายอย่างหนักโดยเฉพาะในเวลาที่อากาศร้อน ยาหรือโรคบางอย่างอาจส่งผลให้เป็นตะคริวได้เช่นกัน
อย่างไรก็ตามตะคริวเป็นปัญหาที่ไม่ร้ายแรงและสามารถหายได้โดยการนวดเบา ๆ หรือประคบร้อนหรือเย็นด้วยตนเอง
- อาการตะคริว
ตะคริวเกิดได้ในคนทุกเพศทุกวัยแต่มักพบบ่อยในผู้สูงอายุและนักกีฬา และอาจเกิดขึ้นได้ตอนที่กำลังเดิน ออกกำลังกาย นั่ง หรือแม้กระทั่งตอนนอน เมื่อเป็นตะคริวจะรู้สึกไม่สบายตัวเล็กน้อยหรืออาจจะปวดทรมานมาก กล้ามเนื้อที่เป็นตะคริวจะแข็งและบิดตัว ซึ่งอาจเป็นนานไม่กี่วินาทีหรือมากกว่า 15 นาที และอาจเป็นซ้ำได้หลายครั้ง
- ควรพบแพทย์เมื่อไร
ควรพบแพทย์หากมีอาการรุนแรง อาการไม่ตอบสนองต่อการรักษา หรือเป็นซ้ำบ่อย ๆ
- สาเหตุที่ทำให้เป็นตะคริว
ตะคริวอาจเกิดขึ้นหลังจากการที่กล้ามเนื้อถูกใช้งานมาก เหงื่อออกมาก หรืออยู่ในท่าเดียวเป็นเวลานาน ซึ่งทำให้เลือดไหลไปยังกล้ามเนื้อได้ไม่เพียงพอ หรือเส้นประสาทกระดูกสันหลังถูกกดทับอาจเป็นต้นเหตุทำให้กล้ามเนื้อหดเกร็ง การได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ เช่น การรับประทานแคลเซียม โพแทสเซียม และแมกนีเซียมไม่พออาจทำให้เป็นตะคริวที่ขาได้เช่นกัน
ตะคริวอาจเกิดขึ้นได้ หากใช้กล้ามเนื้อมากจนเกินไป กล้ามเนื้อล้า ออกกำลังกายในที่ที่อากาศร้อนหรือออกกำลังที่มีความเข้มข้นสูง ยืดกล้ามเนื้อไม่พอ ดื่มน้ำไม่เพียงพอ ร่างกายสูญเสียเกลือและเกลือแร่ เช่น แคลเซียม โพแทสเซียม และแมกนีเซียม เลือดไหลเวียนไปยังกล้ามเนื้อน้อยเกินไป รู้สึกเครียด เซลล์ประสาทสั่งการปล่อยกระแสไฟฟ้าออกมามากผิดปกติ ใช้กล้ามเนื้อมากเกินไป นั่งไม่ถูกท่าหรือนั่งท่าเดิมนาน ๆ ยืนบนพื้นคอนกรีตนาน ๆ
- ปัจจัยเสี่ยง
อายุที่มากขึ้น ร่างกายไม่แข็งแรง เหงื่อออกมาก ตั้งครรภ์ โรคเบาหวานหรือโรคอื่น ๆ เกี่ยวกับเส้นประสาท ตับ หรือไทรอยด์ น้ำหนักเกิน
- การตรวจวินิจฉัย แพทย์จะสอบถามอาการ เช่น อาการรุนแรงหรือไม่ มักมีอาการเป็นตะคริวเมื่อไร เมื่อเป็นตะคริวแล้ว เป็นนานเท่าไร มีอาการอย่างอื่นอีกหรือไม่
- การรักษา หากการเป็นตะคริวนั้นรบกวนการนอน แพทย์อาจจ่ายยาให้รับประทานเพื่อบรรเทาอาการปวด แต่ไม่มียารับประทานหรือยาฉีดใด ๆ ที่ช่วยให้หายเป็นตะคริวได้ทันที การออกกำลังกายแบบยืดเหยียดช่วยลดความเสี่ยงที่จะเป็นตะคริวได้
- การดูแลตนเองที่บ้าน
การยืดเหยียดและการนวดกล้ามเนื้อที่เป็นตะคริวเบา ๆ
- ตะคริวที่น่อง นั่งลง เหยียดขาตรง ดึงปลายเท้าข้างที่ปวดเข้าหาตัว
- ตะคริวที่ต้นขาด้านหลัง ยืนลงน้ำหนักที่ขาข้างที่เป็นตะคริว
- ตะคริวที่ต้นขาด้านหน้า ยืนและพับขาใช้มือจับปลายเท้าให้แตะบริเวณบั้นท้าย โดยระหว่างที่ทำอาจใช้มืออีกข้างจับเก้าอี้ประคองตัวไว้ไม่ให้ล้ม
- การประคบร้อนหรือเย็นเพื่อบรรเทาการกล้ามเนื้อตึงแน่น สามารถวางถุงน้ำร้อน แช่น้ำอุ่น หรือฉีดน้ำอุ่นจากฝักบัวไปที่จุดที่เป็นตะคริว หรืออาจจะใช้น้ำแข็งลูบบริเวณที่เป็นตะคริวเพื่อบรรเทาอาการปวด
- การป้องกัน
- ดื่มน้ำมาก ๆ ทุกวันเพราะกล้ามเนื้อต้องการน้ำเพื่อการทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ จิบน้ำระหว่างการออกกำลังกายและหลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มคาเฟอีนหรือแอลกอฮอล์หลังออกกำลังกาย
- ยืดกล้ามเนื้อก่อนและหลังออกกำลังกายหรือกิจกรรมใด ๆ ที่จำเป็นต้องใช้กล้ามเนื้อเป็นเวลานาน ก่อนเข้านอนสามารถปั่นจักรยานอยู่กับที่เบา ๆ 2-3 นาทีเพื่อคลายกล้ามเนื้อและป้องกันให้ไม่เป็นตะคริวเวลานอน
- จิบเครื่องดื่มเกลือแร่ก่อนและหลังออกกำลังกายสามารถป้องกันการเป็นตะคริวได้
ที่มา : นพ. สมบัติ คุณากรสวัสดิ์
ศัลยแพทย์กระดูกและข้อเฉพาะทางด้านการผ่าตัดกระดูกสันหลัง
