คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 3479/2569 “พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 เป็นกฎหมายที่กำหนดให้เป็นหน้าที่ของรัฐในการดำเนินการปกป้องคุ้มครองเด็ก และกำหนดมาตรการต่าง ๆ เพื่อคุ้มครองเด็ก ความผิดตามพระราชบัญญัติดังกล่าวจึงเป็นความผิดต่อรัฐ ซึ่งรัฐเท่านั้นเป็นผู้เสียหาย โจทก์ที่ 1 ไม่เป็นผู้เสียหายตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (4) และไม่มีอำนาจฟ้อง ที่ศาลชั้นต้นมีคำสั่งประทับฟ้องโจทก์ที่ 1 ในส่วนความผิดดังกล่าวมาด้วย และศาลอุทธรณ์ภาค 3 มิได้แก้ไขให้ถูกต้อง จึงเป็นการไม่ชอบ แม้จะไม่มีคู่ความฝ่ายใดยกปัญหาดังกล่าวขึ้นอุทธรณ์และฎีกา แต่ปัญหานี้เป็นปัญหาข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลฎีกามีอำนาจยกขึ้นวินิจฉัยและแก้ไขให้ถูกต้องได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 195 วรรคสอง ประกอบมาตรา 225 คำขอของโจทก์ที่ 1 ในส่วนแพ่ง แม้โจทก์ที่ 1 ไม่มีอำนาจฟ้องในส่วนความผิดตามพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 แต่โจทก์ที่ 1 มีอำนาจฟ้องในส่วนความผิดตามพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 14 ซึ่งศาลมีอำนาจพิพากษาให้จำเลยรับผิดในส่วนแพ่งได้ โดยไม่ต้องคำนึงว่าจำเลยต้องคำพิพากษาว่าได้กระทำความผิดตามบทบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวหรือไม่ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 47 ดังนั้น คำขอในส่วนแพ่งของโจทก์ที่ 1 จึงไม่ตกไป” วิเคราะห์คำพิพากษาฎีกาดังนี้
คำพิพากษานี้มีประเด็นสำคัญเกี่ยวกับ สิทธิของผู้เสียหายในการฟ้องคดีอาญา และสิทธิในการเรียกค่าเสียหายทางแพ่ง โดยศาลฎีกาวางหลักว่า แม้บุคคลจะไม่มีอำนาจฟ้องคดีอาญาบางฐานความผิด แต่ไม่ได้หมายความว่าจะหมดสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากผู้กระทำผิดในทางแพ่งเสมอไป
- เรื่องนี้เกิดอะไรขึ้น? จากคำพิพากษา มีข้อเท็จจริงโดยสรุปว่า
– โจทก์ที่ 1 ฟ้องจำเลยทั้งสองในความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์และความผิดตามกฎหมายคุ้มครองเด็ก พร้อมเรียกค่าเสียหาย 2 ล้านบาท
– ศาลชั้นต้นพิพากษาลงโทษจำเลยทั้งสอง และให้ร่วมกันชดใช้ค่าเสียหายแก่โจทก์ที่ 1 จำนวน 250,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย
– จำเลยทั้งสองอุทธรณ์และฎีกา โดยขอให้ศาลรอการลงโทษจำคุก
– ศาลฎีกาไม่เห็นสมควรรอการลงโทษ เพราะพฤติการณ์เป็นเรื่องร้ายแรง กระทบผู้เสียหายและสังคม และจำเลยไม่ได้แสดงให้เห็นถึงความสำนึกผิดอย่างเพียงพอ
– แต่ศาลฎีกาพบข้อผิดพลาดเกี่ยวกับอำนาจฟ้องของโจทก์ที่ 1 จึงแก้ไขคำพิพากษาในส่วนนี้
- ประเด็นกฎหมายสำคัญ
ประเด็นที่ 1: ผู้เสียหายไม่ได้หมายความว่าจะฟ้องได้ทุกฐานความผิด กฎหมายคุ้มครองเด็กกำหนดให้รัฐมีหน้าที่ปกป้องและคุ้มครองเด็ก ดังนั้น ความผิดตามกฎหมายดังกล่าวในคดีนี้จึงเป็นความผิดต่อรัฐ ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า โจทก์ที่ 1 ไม่ใช่ผู้เสียหายโดยชอบด้วยกฎหมายในความผิดส่วนนี้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (4) อธิบายง่าย ๆ: แม้บุคคลจะได้รับผลกระทบจากการกระทำผิด แต่ไม่ได้หมายความว่าจะมีสิทธิเป็นโจทก์ในคดีอาญาทุกข้อหา ต้องพิจารณาว่ากฎหมายกำหนดให้บุคคลนั้นเป็นผู้เสียหายที่มีสิทธิฟ้องหรือไม่ ในกรณีนี้ โจทก์ที่ 1 ไม่มีอำนาจฟ้องในความผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองเด็กฯ แต่ไม่ได้หมายความว่าจำเลยไม่มีความผิด หรือการกระทำดังกล่าวไม่ต้องถูกดำเนินคดีโดยรัฐ
ประเด็นที่ 2: ศาลฎีกาแก้ไขข้อผิดพลาดได้ แม้คู่ความไม่ได้ยกขึ้นฎีกา ศาลชั้นต้นและศาลอุทธรณ์ภาค 3 ไม่ได้แก้ไขปัญหาเรื่องอำนาจฟ้องของโจทก์ที่ 1 ศาลฎีกาเห็นว่า ปัญหานี้เกี่ยวข้องกับความสงบเรียบร้อย จึงสามารถหยิบยกขึ้นวินิจฉัยเองได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 195 วรรคสอง ประกอบมาตรา 225 อธิบายง่าย ๆ: ศาลไม่ได้มีหน้าที่พิจารณาเฉพาะสิ่งที่คู่ความร้องขอเท่านั้น หากพบข้อผิดพลาดทางกฎหมายที่สำคัญเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลก็สามารถแก้ไขให้ถูกต้องได้ หลักนี้ช่วยให้การดำเนินคดีเป็นไปตามกฎหมาย แม้คู่ความจะไม่ได้สังเกตเห็นข้อผิดพลาดดังกล่าวก็ตาม
ประเด็นที่ 3: ไม่มีอำนาจฟ้องคดีอาญา แต่ยังเรียกค่าเสียหายได้ นี่คือประเด็นที่ประชาชนควรเข้าใจมากที่สุด แม้โจทก์ที่ 1 จะไม่มีอำนาจฟ้องจำเลยในความผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองเด็กฯ แต่โจทก์ยังมีอำนาจฟ้องในส่วนความผิดตาม พ.ร.บ.คอมพิวเตอร์ฯ มาตรา 14 ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ศาลสามารถพิจารณาความรับผิดทางแพ่งและพิพากษาให้จำเลยชดใช้ค่าเสียหายได้ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 47 โดยไม่จำเป็นต้องมีคำพิพากษาลงโทษจำเลยในความผิดตามกฎหมายคอมพิวเตอร์ก่อนเสมอไป อธิบายด้วยตัวอย่าง สมมติว่าบุคคลหนึ่งถูกนำข้อมูลหรือภาพที่สร้างความเสียหายไปเผยแพร่ในระบบคอมพิวเตอร์ บุคคลนั้นอาจไม่มีสิทธิฟ้องในความผิดบางฐานตามกฎหมายคุ้มครองเด็ก แต่หากมีฐานกฎหมายอื่นที่ให้สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายได้ ก็ยังสามารถใช้สิทธิดำเนินคดีทางแพ่งได้ อย่างไรก็ตาม ต้องพิสูจน์ให้ได้ว่ามีสิทธิเรียกร้องตามกฎหมาย มีความเสียหาย และมีความเกี่ยวข้องกับการกระทำของจำเลย ไม่ใช่ว่าผู้เสียหายจะเรียกค่าเสียหายได้โดยอัตโนมัติทุกกรณี
- ผลของคำพิพากษาต่อประชาชน
1) ต้องแยกสิทธิฟ้องคดีอาญาออกจากสิทธิเรียกร้องทางแพ่ง การไม่มีอำนาจฟ้องในข้อหาหนึ่ง ไม่ได้ทำให้สิทธิเรียกร้องค่าเสียหายที่มีฐานกฎหมายอื่นรองรับหมดไป
2) รัฐมีหน้าที่ดำเนินคดีเพื่อคุ้มครองเด็ก เมื่อเป็นความผิดต่อรัฐ ผู้เสียหายควรแจ้งเจ้าหน้าที่ที่มีอำนาจเพื่อให้ดำเนินการตามกฎหมาย แม้ตนเองจะไม่มีอำนาจเป็นโจทก์ในความผิดนั้น
3) ศาลมีหน้าที่แก้ไขข้อผิดพลาดทางกฎหมาย หากพบปัญหาข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อย ศาลสามารถยกขึ้นวินิจฉัยได้ แม้คู่ความไม่ได้ยกประเด็นนั้นขึ้นอุทธรณ์หรือฎีกา
4) การเรียกค่าเสียหายต้องมีฐานกฎหมาย ผู้เสียหายต้องพิจารณาว่าการกระทำของจำเลยเข้าข่ายกฎหมายใด และตนมีสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายจากการกระทำนั้นหรือไม่
- วิเคราะห์ผลคำพิพากษา
คำพิพากษานี้ไม่ได้หมายความว่าโจทก์ที่ 1 ชนะคดีอาญาทุกข้อหา หรือจำเลยพ้นผิดจากการกระทำที่เกี่ยวข้องกับเด็ก
สิ่งที่ศาลฎีกาแก้ไขคือ โจทก์ที่ 1 ไม่มีอำนาจฟ้องในความผิดตาม พ.ร.บ.คุ้มครองเด็กฯ ส่วนการลงโทษจำเลยในความผิดอื่นและความรับผิดทางแพ่งยังคงเป็นไปตามคำพิพากษาเดิมในส่วนที่ไม่ได้แก้ไข
อีกประเด็นหนึ่งคือ จำเลยทั้งสองไม่ได้ฎีกาคดีส่วนแพ่ง ทำให้ผลคำพิพากษาส่วนแพ่งยุติตามคำพิพากษาศาลอุทธรณ์ภาค 3
- ข้อคิดทางกฎหมาย
คำพิพากษานี้สะท้อนหลักสำคัญ 3 ประการ
– สิทธิในการฟ้องคดีต้องเป็นไปตามกฎหมาย ไม่ใช่เพียงได้รับผลกระทบจากการกระทำผิด
– การไม่มีอำนาจฟ้องคดีอาญา ไม่ได้ทำให้สิทธิทางแพ่งสิ้นสุดลงเสมอไป
– การคุ้มครองเด็กเป็นหน้าที่ของรัฐ และการดำเนินคดีต้องเป็นไปตามกระบวนการที่กฎหมายกำหนด
ข้อควรระวัง: การอธิบายนี้เป็นการวิเคราะห์ตามคำพิพากษาที่กล่าวถึง ไม่ใช่ข้อสรุปว่าคดีอื่นที่มีข้อเท็จจริงคล้ายกันจะต้องมีผลเหมือนกันทุกประการ เพราะต้องพิจารณาข้อเท็จจริง ฐานความผิด และสิทธิของผู้เสียหายในแต่ละคดีด้วย
- สรุปสำหรับประชาชน
“ไม่มีสิทธิฟ้องคดีอาญาบางข้อหา ไม่ได้แปลว่าไม่มีสิทธิเรียกค่าเสียหาย” ศาลฎีกาวางหลักว่า ผู้เสียหายต้องมีอำนาจฟ้องตามกฎหมาย แต่หากมีสิทธิเรียกร้องทางแพ่งจากฐานกฎหมายอื่น ศาลก็สามารถพิจารณาความรับผิดและค่าเสียหายได้ ขณะเดียวกัน รัฐยังมีหน้าที่ดำเนินคดีในความผิดที่เป็นความผิดต่อรัฐเพื่อคุ้มครองเด็กและสังคม
ผู้ช่วยศาตราจารย์ปองปรีดา ทองมาดี
ประธานหลักสูตรนิติศาสตรบัณฑิต
มหาวิทยาลัยเจ้าพระยา


