ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาเป็นปัญหาสำคัญที่มิได้หมายถึงเพียงความแตกต่างด้านผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน แต่ครอบคลุมถึง “โอกาส” ในการเข้าถึงการศึกษา การคงอยู่ในระบบการศึกษา และการได้รับการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับศักยภาพและเงื่อนไขชีวิตของเด็กแต่ละคน เด็กและเยาวชนจำนวนไม่น้อยต้องหลุดออกจากระบบด้วยเหตุปัจจัยที่ซับซ้อน ทั้งความยากจน ภาระการทำงานเพื่อหารายได้ ปัญหาครอบครัว การย้ายถิ่น สุขภาพ ความพิการ ตลอดจนรูปแบบการศึกษาที่ไม่สอดคล้องกับวิถีชีวิต การแก้ปัญหาจึงไม่อาจใช้เพียงมาตรการทางการศึกษาในโรงเรียนเท่านั้น แต่ต้องมองเด็กอย่างเป็นองค์รวมและจัดการปัญหาแบบบูรณาการ
Thailand Zero Dropout จึงเป็นมาตรการสำคัญในการสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา โดยกำหนดแนวทางดำเนินงาน 4 ประการ ได้แก่ 1) การค้นหาเด็กและเยาวชนนอกระบบด้วยการเชื่อมโยงข้อมูล 2) การติดตาม ช่วยเหลือ ส่งต่อ และดูแลเป็นรายกรณี 3) การจัดการศึกษาและการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น มีคุณภาพ และเหมาะสมกับเด็กแต่ละคน และ 4) การส่งเสริมให้ภาคเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดการเรียนรู้และพัฒนาทักษะอาชีพในลักษณะ Learn to Earn ซึ่งแนวคิดที่สำคัญจึงต้องเปลี่ยนจาก “เด็กต้องปรับตัวเข้าหาระบบการศึกษา” ไปสู่ “ระบบการศึกษาต้องยืดหยุ่นและปรับให้เหมาะกับเด็ก”
สำหรับ จังหวัดนครสวรรค์ การขับเคลื่อน Thailand Zero Dropout ถือเป็น “วาระร่วมของจังหวัด” ที่จะใช้จังหวัดเป็นฐานในการจัดการปัญหา เริ่มจากการมี ฐานข้อมูลเด็กและเยาวชนรายบุคคลที่ถูกต้องและเป็นปัจจุบัน เชื่อมโยงข้อมูลจากสถานศึกษา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หน่วยงานด้านสังคม สาธารณสุข แรงงาน และชุมชน เพื่อให้สามารถค้นหาเด็กให้พบ เข้าใจสาเหตุที่แท้จริง และจัดทำแผนช่วยเหลือรายบุคคล ที่ตอบโจทย์ชีวิตของเด็กแต่ละคนที่ร่วมกันระหว่างหลายหน่วยงาน หัวใจสำคัญต่อมาคือ “ความร่วมมือของคนทั้งจังหวัด” ภาครัฐทำหน้าที่เชื่อมโยงนโยบาย ข้อมูล สิทธิ สวัสดิการ และบริการที่จำเป็น ขณะที่องค์การบริหารส่วนจังหวัดเทศบาลนคร และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นซึ่งใกล้ชิดประชาชนสามารถเป็นกลไกสำคัญในการค้นหา ติดตาม และสนับสนุนเด็กในระดับพื้นที่ ภาคเอกชนสามารถเข้ามามีบทบาทมากกว่าการบริจาคเงิน เช่น การสนับสนุนทุน อุปกรณ์ เทคโนโลยี ครูอาชีพ พื้นที่ฝึกงาน และโอกาสในการประกอบอาชีพ ส่วนมหาวิทยาลัย ภาคประชาสังคม ผู้นำชุมชน และภาคีเครือข่าย สามารถช่วยพัฒนาองค์ความรู้ จัดการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่น เป็นพี่เลี้ยง ติดตาม และประเมินผลร่วมกัน
ความสำเร็จของ นครสวรรค์ Zero Dropout จึงไม่ควรวัดเพียงว่า “ค้นพบเด็กได้กี่คน?” หรือ “พาเด็กกลับเข้าโรงเรียนได้กี่คน?” แต่ควรวัดว่าเด็กแต่ละคนได้รับโอกาสในการเรียนรู้ที่เหมาะสม สามารถเรียนรู้ควบคู่กับการดำรงชีวิต มีทักษะ มีอาชีพ มีรายได้ และไม่กลับไปหลุดจากระบบซ้ำหรือไม่? หากจังหวัดสามารถสร้างระบบที่ ค้นหาให้พบ ช่วยเหลือให้ตรง จัดการศึกษาให้ยืดหยุ่น เชื่อมการเรียนรู้กับอาชีพ และติดตามอย่างต่อเนื่อง โดยทุกภาคส่วนร่วมเป็นเจ้าของปัญหาและเจ้าของคำตอบ นครสวรรค์จะมิได้เพียงลดจำนวนเด็กนอกระบบ แต่จะก้าวสู่การเป็น “จังหวัดแห่งโอกาสทางการศึกษา” ที่เด็กและเยาวชนทุกคนมีพื้นที่ มีเส้นทาง และมีอนาคตของตนเอง เพราะท้ายที่สุดแล้ว Zero Dropout ไม่ได้หมายความเพียงว่า “ไม่มีเด็กอยู่นอกโรงเรียน” แต่หมายถึง “ไม่มีเด็กคนใดอยู่นอกโอกาสของการเรียนรู้และการมีชีวิตที่ดี”
มหาวิทยาลัยเจ้าพระยามีความภาคภูมิใจที่มีโอกาสได้ร่วมขับเคลื่อนงานนี้ร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ตลอดจนภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง เพื่อสร้างโอกาสในด้านการศึกษาให้กับเด็กนครสวรรค์ ที่จะเติบโตเป็นคนดีของสังคม และทุนมนุษย์ที่มีคุณค่าของประเทศไทยในอนาคต
โดย ดร.นวลพรรณ วรรณสุธี


