องค์กรทั่วโลกเร่งปรับกระบวนทัศน์ ทิ้งตำราบริหารแบบเก่า เปิดรับแนวคิดใหม่เพื่อความอยู่รอด
ในยุคที่เทคโนโลยีพลิกผันทุกอุตสาหกรรม พฤติกรรมผู้บริโภคเปลี่ยนเร็วกว่าที่เคย และวิกฤตเศรษฐกิจอาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ ศาสตร์การจัดการที่เคยใช้ได้ผลมาหลายทศวรรษกำลังถูกตั้งคำถามอย่างหนัก องค์กรที่ไม่ปรับตัววันนี้ อาจไม่มีที่ยืนในวันพรุ่งนี้
ตำราเล่มเก่าใช้ไม่ได้อีกแล้ว
เมื่อกว่าร้อยปีก่อน เฟรเดอริก เทย์เลอร์ (Frederick Taylor) วางรากฐานการจัดการเชิงวิทยาศาสตร์ที่เน้นระบบ ตัวเลข และการควบคุม อองรี ฟาโยล (Henri Fayol) กำหนดหลักบริหาร 14 ประการที่ยึดโครงสร้างสายบังคับบัญชาอย่างเคร่งครัด แนวคิดเหล่านี้เหมาะกับยุคอุตสาหกรรมที่ทุกอย่างคาดการณ์ได้
แต่โลกธุรกิจวันนี้ถูกนิยามด้วยคำว่า VUCA คือ ผันผวน (Volatility) ไม่แน่นอน (Uncertainty) ซับซ้อน (Complexity) และคลุมเครือ (Ambiguity) การบริหารแบบสั่งการจากบนลงล่างจึงตอบโจทย์ไม่ได้อีกต่อไป องค์กรยุคใหม่ต้องการความยืดหยุ่น การกระจายอำนาจตัดสินใจ และความกล้าที่จะทดลองสิ่งใหม่โดยไม่กลัวล้มเหลว
เทคโนโลยีคือตัวเปลี่ยนเกม
ปัญญาประดิษฐ์ (AI) การวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data Analytics) และการเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัล (Digital Transformation) ไม่ใช่แค่เครื่องมือเสริม แต่กำลังกลายเป็นหัวใจของการตัดสินใจระดับบริหาร ผู้บริหารยุคนี้ไม่ได้พึ่งพาเพียงสัญชาตญาณ แต่ใช้ข้อมูลเรียลไทม์ในการวางกลยุทธ์ ตั้งแต่การพยากรณ์ยอดขาย การจัดการห่วงโซ่อุปทาน ไปจนถึงการคัดสรรบุคลากร
ทว่าเทคโนโลยีเพียงอย่างเดียวไม่ใช่คำตอบ การติดเครื่องยนต์ใหม่ในรถเก่าโดยไม่ปรับโครงสร้างรองรับ ย่อมไม่ให้ผลลัพธ์ที่ดี องค์กรที่ประสบความสำเร็จคือองค์กรที่เปลี่ยนทั้งเครื่องมือและวิธีคิดไปพร้อมกัน
ผู้นำต้องเปลี่ยน วัฒนธรรมต้องปรับ
ภาวะผู้นำแบบสั่งการกำลังถูกแทนที่ด้วยแนวคิดผู้นำแบบรับใช้ (Servant Leadership) ของโรเบิร์ต กรีนลีฟ (Robert Greenleaf) ที่ผู้นำมีหน้าที่สนับสนุนทีมงานให้เติบโต ไม่ใช่เพียงออกคำสั่ง ขณะเดียวกัน การบริหารแบบคล่องตัว (Agile Management) ที่เน้นทำงานเป็นรอบสั้น ทดสอบเร็ว เรียนรู้เร็ว ก็แผ่ขยายจากวงการซอฟต์แวร์สู่ทุกภาคส่วน
วัฒนธรรมองค์กรก็เปลี่ยนไปไม่แพ้กัน ความปลอดภัยทางจิตใจ (Psychological Safety) ตามแนวคิดของเอมี เอ็ดมอนด์สัน (Amy Edmondson) กลายเป็นรากฐานสำคัญ พนักงานที่กล้าเสนอไอเดียโดยไม่กลัวถูกตำหนิ คือพนักงานที่สร้างนวัตกรรมได้
สองบริษัท สองทางเลือก
ลองนึกภาพบริษัทสมมติสองแห่ง “สยามเทค โซลูชันส์” บริษัทเทคโนโลยีขนาดกลาง ตัดสินใจลดสายบังคับบัญชาจาก 6 ระดับเหลือ 3 จัดตั้งทีมข้ามสายงาน (Cross-Functional Team) ที่มีอำนาจตัดสินใจด้วยตัวเอง พร้อมนำระบบวิเคราะห์ข้อมูลมาใช้ในทุกกระบวนการ ผลคือองค์กรคล่องตัวขึ้น ตอบสนองลูกค้าได้เร็วขึ้น พนักงานรู้สึกเป็นเจ้าของงานและมีแรงจูงใจในการสร้างสรรค์
ขณะที่ “ธนพรกรุ๊ป” บริษัทผลิตสินค้าเก่าแก่กว่า 40 ปี ยังคงรวมศูนย์อำนาจ ปฏิเสธเทคโนโลยี และยึดวิธีเดิมอย่างเหนียวแน่น ผลที่ตามมาคือส่วนแบ่งตลาดหดหาย คนรุ่นใหม่ทยอยลาออก สองตัวอย่างสมมตินี้สะท้อนความจริงที่เรียบง่ายแต่เจ็บปวด คือ ยิ่งปฏิเสธการเปลี่ยนแปลง ยิ่งเร่งความเสื่อมถอย
อนาคตเป็นของผู้ที่ปรับตัว
ในทศวรรษข้างหน้า ความยั่งยืน (Sustainability) จะกลายเป็นแกนกลางของกลยุทธ์ ไม่ใช่แค่เครื่องมือเสริมภาพลักษณ์ การทำงานแบบผสมผสาน (Hybrid Work) และเศรษฐกิจอิสระ (Gig Economy) จะเปลี่ยนนิยามของคำว่า “พนักงาน” ไปอย่างสิ้นเชิง ผู้บริหารยุคใหม่ต้องเป็นทั้งนักกลยุทธ์ นักเทคโนโลยี และนักสร้างแรงบันดาลใจในคนเดียว
แก่นแท้ของการจัดการไม่ว่ายุคใดยังคงเดิม คือการนำพาผู้คนไปสู่เป้าหมายร่วมกัน แต่ผู้ที่อยู่รอดไม่ใช่ผู้ที่แข็งแกร่งที่สุด หากเป็นผู้ที่ปรับตัวได้ดีที่สุด ดังหลักวิวัฒนาการของชาร์ลส์ ดาร์วิน (Charles Darwin) ที่ยังคงเป็นจริงเสมอ ไม่ว่าจะกับสิ่งมีชีวิตหรือองค์กรธุรกิจก็ตาม
โดย อาจารย์กิติพิเชษฐ์ ธูปบูชา
ประธานหลักสูตรสาขาวิชาการจัดการ
คณะบริหารและการจัดการ มหาวิทยาลัยเจ้าพระยา
